Wzorcowanie i adiustacja — pojęcia te są wykorzystywane powszechnie w kontekście szeroko rozumianej aparatury kontrolno-pomiarowej. Czasami jednak bywa tak, że zakres działań, które opisują, nie jest do końca jasny. Terminy te są ze sobą powiązane i nieodzowne dla prawidłowej pracy przyrządów pomiarowych, ale oznaczają zupełnie inne zadania realizowane przez odmienne podmioty. Rozróżnienie pojęć adiustacji oraz wzorcowania ma zatem znaczenie nie tylko z punktu widzenia metrologii, lecz także dla rzetelności pomiarów wykonywanych przez aparaturę, a tym samym nierzadko dla bezpieczeństwa pracy w przemyśle lub użytkowania różnorodnych maszyn bądź instalacji.
Na czym polega wzorcowanie (kalibracja) narzędzi pomiarowych i kiedy się je wykonuje?
Podstawowym elementem kontroli prawidłowości pracy narzędzi pomiarowych jest ich wzorcowanie. Polega ono na wykonywaniu serii testów pozwalających na porównanie wartości wskazywanych przez przyrządy z wzorcami odniesienia (z uwzględnieniem niepewności pomiaru). W ten sposób wzorcowanie (nazywane również kalibracją) umożliwia ocenę różnic pomiędzy wskazaniami aparatury a tymi wzorcowymi, zgodnymi z obowiązującymi normami. To zaś jest podstawą określenia, czy pomiary danego narzędzia mieszczą się w akceptowalnym zakresie błędu pomiarowego, a jeśli nie — stanowi sygnał do podjęcia działań mających na celu korektę. Dokumentem informującym o wszystkich tych kwestiach jest świadectwo wzorcowania.
Wzorcowanie przyrządów pomiarowych jest przeprowadzane w ramach okresowej kontroli aparatury kontrolno-pomiarowej, zgodnie z przyjętymi procedurami, wymaganiami producenta lub specyfiką wykorzystywania narzędzia. Ma fundamentalne znaczenie w sytuacjach, gdy precyzja wyników pomiarów może przesądzać o jakości wyrobów przemysłowych, bezpieczeństwie procesów technologicznych albo zgodności z założeniami projektowymi.
Różnica między adiustacją a wzorcowaniem
Procedurą bezpośrednio związaną ze wzorcowaniem narzędzi pomiarowych jest adiustacja. To właśnie ten proces przeprowadza się, gdy porównanie wskazań aparatury z wzorcami odniesienia wykaże nieakceptowalne rozbieżności. Adiustacja ma bowiem za zadanie doprowadzić przyrząd kontrolno-pomiarowy do stanu, w którym jego pomiary będą odpowiadać założonym wymaganiom metrologicznym. Z tego powodu następuje ingerencja w dane urządzenie, mogąca — zależnie od typu narzędzia — obejmować regulację:
- elementów mechanicznych,
- podzespołów elektronicznych,
- oprogramowania.
Adiustacja bywa konieczna, gdy wzorcowanie wykaże, że wskazania przyrządu pomiarowego odbiegają od wartości odniesienia w stopniu przekraczającym dopuszczalne kryteria. Należy ją przeprowadzić także przy konieczności naprawy uszkodzonego lub wyeksploatowanego narzędzia, zmiany warunków użytkowania albo zaleceń producenta. Trzeba przy tym pamiętać, że sama adiustacja nie oznacza automatycznie zgodności aparatury z wzorcami — po jej zakończeniu konieczne jest wykonanie wzorcowania.
Wzorcowanie i adiustacja wykonywane przez odpowiednie podmioty
Spełnianie wymogów metrologicznych przez aparaturę kontrolno-pomiarową ma decydujące znaczenie nie tylko dla prawidłowości przebiegu procesów przemysłowych, lecz przede wszystkim dla bezpieczeństwa. To właśnie narzędzia pomiarowe określają parametry pracy rozmaitych maszyn, instalacji czy urządzeń, dlatego nieścisłości w pomiarach mogą doprowadzić do przedwczesnego zużycia, usterki, a nawet niebezpiecznej awarii.
Wzorcowanie pozwala kontrolować dokładność wskazań różnorodnych przyrządów pomiarowych , natomiast adiustacja umożliwia ich korektę, jeśli nie odpowiadają one obowiązującym normom. Oba procesy muszą być zaś wykonywane przez uprawnione, odpowiednio przygotowane i wyposażone do tego celu podmioty, tj. laboratoria wzorcujące oraz serwisy. Mobi-Lab w pobliżu Poznania gwarantuje rzetelne wzorcowanie narzędzi pomiarowych , a w razie niezgodności wskazań ze wzorcami udziela wszelkich informacji nt. dalszych kroków. Zapraszamy do współpracy.